Nadmiar cukru szkodzi pamięci

Czy nadmiar cukru szkodzi pamięci? Czy to możliwe, że już niewielki wzrost poziomu cukru we krwi może w przyszłości osłabiać naszą pamięć?

Coraz częściej mówi się o tym, że nawet lekko podwyższony jego poziom może powoli ograniczać sprawność pamięci i jasność umysłu. Niezwykle ważne jest zatem, aby kontrolować swoją glikemię, ponieważ rozwijający się latami stan, w którym cukier we krwi jest stale podwyższony, niesie za sobą wiele konsekwencji zdrowotnych – oddziałuje między innymi na to, jak zapamiętujemy, jak sprawnie działa nasz mózg i jak się czujemy na co dzień.

Glikemia graniczna i stan przedcukrzycowy

Prediabetes, czyli tak zwany stan granicznej glikemii, dotyczy milionów osób na całym świecie. Takim stanem możemy nazwać sytuację, kiedy poziom cukru we krwi jest wyższy niż norma, ale wciąż nie na tyle wysoki, aby rozpoznać cukrzycę typu 2. Jest to dla nas sygnał ostrzegawczy, że organizm zaczyna gorzej radzić sobie z przetwarzaniem cukru na energię. Jak zatem rozpoznać stan granicznej glikemii? Przede wszystkim należy wykonać badanie stężenia glukozy na czczo oraz test obciążenia glukozą. Przed wykonaniem takich badań warto poświęcić czas na edukację, jak przygotować się do badania, aby wynik nie był fałszywie dodatni. Jeśli wynik badania glukozy na czczo mieści się w przedziale 100-125 mg/dL, mówimy o stanie przedcukrzycowym. Wartość testu obciążenia glukozą w granicach 140-199 mg/dL również wskazuje na nieprawidłową glikemię. Taki stan nie daje zwykle wyraźnych objawów, nie boli – ale po cichu zwiększa ryzyko nadciśnienia tętniczego, chorób układu krążenia, niektórych nowotworów, zespołu policystycznych jajników, jak również wpływa negatywnie na mózg i funkcje poznawcze, powodując stopniowe pogarszanie się pamięci, a w konsekwencji po części przyczynia się do rozwoju choroby Alzheimera.

Metabolizm cukru

Przyjrzyjmy się zatem mechanizmowi, który powoduje, że nadmiar cukru w długotrwałej perspektywie może szkodzić pamięci i przyspieszać procesy neurodegeneracyjne. Cukier pełni w organizmie rolę paliwa, dostarczając energii komórkom, w  tym przede wszystkim mózgowi, który wykorzystuje ją do swojej pracy. W czasie trawienia spożyty pokarm ulega rozkładowi na proste związki chemiczne, które organizm może łatwo wykorzystać. Każdy posiłek, który zawiera węglowodany, organizm rozkłada, trawi i pozyskuje glukozę, czyli najprostszy cukier, który z łatwością może być wchłonięty do krwiobiegu. Następnym etapem jest umożliwienie wniknięcia glukozy do naszych komórek, aby była wykorzystana jako źródło energii, swoiste paliwo dla ich funkcjonowania. Jest to możliwe dzięki insulinie, która działa jak klucz do zamka naszych komórek. Kiedy po posiłku pojawia się we krwi wyższe stężenie glukozy, insulina otwiera drzwi i wpuszcza glukozę do komórek, dzięki czemu mogą one wykonywać swoją pracę prawidłowo.

Insulinooporność

Kiedy mamy do czynienia ze stanem granicznej glikemii, a więc stałym podwyższonym stężeniem cukru we krwi, nasze komórki stają się mniej wrażliwe na działanie insuliny. Oznacza to, że nie otwierają swoich drzwi tak łatwo i nadmiar cukru we krwi nie może być wykorzystany. Dzieje się tak, ponieważ im więcej cukru we krwi, tym więcej organizm produkuje insuliny, która reguluje poziom glukozy, a im więcej insuliny we krwi, tym mniej podatne są na nią nasze komórki. Taki stan w medycynie nazywa się insulinoopornością. Jak już zostało wspomniane, komórki mózgowe, czyli neurocyty, również wykorzystują glukozę do prawidłowego funkcjonowania. Kiedy mamy wysoki poziom cukru przez długi czas, neurocyty także stają się mniej wrażliwe na insulinę. Taki stan może powodować osłabienie sygnałów pomiędzy neuronami, a w konsekwencji pogorszenie pamięci. Nadmiar cukru we krwi prowadzi ponadto do powstawania reaktywnych cząsteczek, czyli wolnych rodników, które uszkadzają neurony i powodują stan zapalny w  mózgu. Co ciekawe, wysoki cukier obniża poziom naturalnych „wspomagaczy mózgu” – neurotrofin, które pomagają tworzyć nowe połączenia między neuronami oraz wspierają prawidłowe funkcjonowanie komórek nerwowych. Mózg staje się mniej elastyczny, co oznacza, że trudniej się uczy i  zapamiętuje nowe rzeczy. Możemy zauważyć zatem, że podwyższony poziom cukru we krwi ściśle wpływa i koreluje z pogorszeniem się funkcjonowania naszego mózgu.

Ważne badanie

Warto przytoczyć ciekawe badanie autorstwa Weili Xu i jej współpracowników, które opublikowano na łamach „Diabetes” w 2007 roku. Badanie to dotyczyło wpływu granicznej glikemii na ryzyko wystąpienia demencji i choroby Alzheimera. Wzięło w nim udział ponad tysiąc osób w wieku 75 lat i starszych, które na początku nie miały problemów z pamięcią ani cukrzycy. Naukowcy obserwowali uczestników przez dziewięć lat, regularnie sprawdzając stan zdrowia i poziom cukru. Okazało się, że u osób, u których poziom cukru był nieco podwyższony, częściej pojawiały się problemy z pamięcią i myśleniem oraz choroba Alzheimera w porównaniu do osób z  prawidłową glikemią. Ryzyko demencji wzrosło o około 67%, a choroby Alzheimera o 77%. Badanie to pokazało, że nawet niewielkie odchylenia cukru we krwi u osób starszych mogą być przyczyną osłabienia funkcji poznawczych i  w  konsekwencji rozwoju demencji i choroby Alzheimera.

Styl życia leczy

Jak zatem uchronić siebie i swoich bliskich od stanu granicznej glikemii? Należy szczególną uwagę zwrócić na styl życia – każdy aspekt ma tutaj ogromne znaczenie. Jednym z najważniejszych elementów jest dieta. Nadmierne spożycie cukrów prostych – słodyczy, słodkich napojów, a także białego pieczywa i przetworzonych produktów – prowadzi do szybkiego wzrostu poziomu glukozy we krwi. Zamiast tego warto wybierać pełnoziarniste produkty, surowe warzywa i owoce oraz rośliny strączkowe. Nasz organizm bardzo lubi regularność, tak więc ważna jest też regularność spożywanych posiłków, która pomaga utrzymać stabilny poziom cukru. Nie mniej istotna jest aktywność fizyczna. Regularny ruch zwiększa wrażliwość komórek na insulinę, a to zapobiega nadmiernej kumulacji cukru we krwi po posiłku. Warto poświęcić chociażby 30 minut dziennie na spacery, jazdę na rowerze, gimnastykę lub nordic-walking. Utrzymanie prawidłowej masy ciała jest kolejnym ważnym elementem ochrony przed graniczną glikemią. Nadwaga zwiększa ryzyko insulinooporności, czyli stanu przedcukrzycowego. Utrata zaledwie 5-10% wagi u osób z nadwagą może wyraźnie poprawić działanie insuliny w organizmie, co dowodzi, że nadmiar kilogramów sprzyja zmniejszonej wrażliwości komórek na ten hormon. Na poziom glukozy wpływają także sen oraz stres. Niewystarczająca ilość snu zaburza utrzymywanie równowagi cukru we krwi i zwiększa apetyt na słodkie produkty, a z kolei przewlekły stres podwyższa poziom kortyzolu, który może podnosić cukier we krwi.

Warto działać prewencyjnie

Świadomość wpływu nadmiaru cukru na pracę mózgu daje nam ogromną przewagę – wczesne działania profilaktyczne i proste nawyki mogą znacząco zmniejszyć ryzyko problemów z pamięcią i być może uchronić w przyszłości przed chorobą Alzheimera. Nawet drobne zmiany w codziennym życiu, na przykład więcej ruchu, zdrowsze posiłki czy regularny sen, mogą znacząco wspierać funkcjonowanie mózgu i jakość życia w starszym wieku. Inwestując czas w edukację własną i swoich bliskich, dajemy sobie i im szansę na lepsze zrozumienie procesów, które zachodzą w naszym organizmie, oraz na świadome wybory, które sprzyjają zdrowiu i lepszej kondycji.